Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng khoa học công nghệ cần phải chuyển mạnh từ tư duy “làm cho có” sang tạo ra sản phẩm thực chất, lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo.
Yêu cầu được Thủ tướng đưa ra tại Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, sáng 18/5 tại trụ sở Bộ Khoa học và Công nghệ.
Đánh giá công tác khoa học và công nghệ thời gian qua đạt được một số kết quả, nhưng bên cạnh thành tựu, Thủ tướng đề nghị cần thẳng thắn nhìn nhận, hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo vẫn còn hạn chế và cũng “chưa thực sự trở thành động lực và đột phá để phát triển kinh tế – xã hội”.
Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại sự kiện Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, sáng 18/5. Ảnh: Giang Huy
Theo Thủ tướng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đang phát triển và thay đổi từng ngày. Cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng và quốc gia nào có năng lực cạnh tranh cao sẽ nắm chắc cơ hội vươn lên, phát triển nhanh và bền vững. Nhắc lại mục tiêu Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, ông cho rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ chốt, “chìa khóa vàng” và yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng này.
Để đạt được mục tiêu, Thủ tướng đưa ra các định hướng cho người làm khoa học và công nghệ. Trong đó, ông nhấn mạnh mọi chương trình, nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước và phải phục vụ trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp và lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa để làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.
“Phải chuyển mạnh từ tư duy ‘làm cho có’ sang tư duy ‘tạo ra sản phẩm’ một cách thực chất, có giá trị thực chất, hiệu quả thực chất”, ông nói.
Định hướng cho người làm khoa học công nghệ
Ngoài định hướng về thay đổi tư duy, Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu về xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có hiệu quả; tăng cường hợp tác quốc tế; phát triển nguồn nhân lực; triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Nhấn mạnh Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò “hạt nhân” trong việc thực hiện những nhiệm vụ này, ông đưa ra bốn nội dung mà các đơn vị cần quan tâm, gồm: phát triển công nghệ chiến lược gắn với sản phẩm cụ thể và thương mại hóa; xây dựng doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế, tài chính cho khoa học công nghệ; đồng thời để Nhà nước đóng vai trò hướng dẫn, đặt hàng và là “người mua đầu tiên” với các sản phẩm công nghệ chiến lược.
“Đặc biệt khẩn trương rà soát, tháo gỡ ngay các điểm nghẽn liên quan đến cơ chế tài chính cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ưu tiên đảm bảo nguồn lực cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ”, Thủ tướng nói.
Định hướng lớn tiếp theo được Thủ tướng nhắc tới là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả. Trong mô hình này, Nhà nước sẽ kiến tạo thể chế, viện trường tạo ra tri thức và nhân lực, còn doanh nghiệp là trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. “Phải hình thành các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế và dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược”, ông nói.
Ông cũng nhấn mạnh cần tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, từng bước tham gia làm chủ các chuỗi công nghệ chiến lược và phát huy mạng lưới trí thức người Việt Nam ở nước ngoài.
Đánh giá cao tầm quan trọng của nhân lực, Thủ tướng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là định hướng tiếp theo, với cơ chế cần vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần phấn đấu trở thành trung tâm nghiên cứu mạnh, là trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp quốc gia.
Trong bài phát biểu, Thủ tướng cũng kêu gọi đội ngũ nhà trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội tiếp tục khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo để cùng xây dựng nền khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của Việt Nam phát triển mạnh mẽ.
“Chính phủ cam kết luôn luôn đồng hành, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, Thủ tướng nhấn mạnh.
Khơi thông nguồn lực cho đổi mới sáng tạo
Tại sự kiện, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện nay không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển, mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững, đồng thời là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân, là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường.
Tuy nhiên, theo ông, điều quan trọng nhất là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Những nguồn lực được Bộ trưởng nhắc đến gồm trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; đầu tư của tổ chức và doanh nghiệp; tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của viện, trường; sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ; nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế.
“Thực tiễn quốc tế cho thấy, không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo”, ông nói.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Giang Huy
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh cần đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học công nghệ, trong đó Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển, tạo không gian cho đổi mới sáng tạo và thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ.
“Khoa học và công nghệ là lĩnh vực đặc thù. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại. Nếu chỉ quản lý theo tư duy an toàn tuyệt đối, sẽ không thể tạo ra đột phá”, ông nói.
Ông cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ, đổi mới cơ chế tài chính, phát triển thị trường khoa học công nghệ và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam.
Ngoài ra, để đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, ông cho biết Bộ đang tái cấu trúc 42 chương trình khoa học công nghệ quốc gia theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng. Theo đó, các chương trình sẽ được xếp vào 6 chương trình lớn, gồm: nghiên cứu cơ bản; khoa học công nghệ quốc gia; triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; đổi mới sáng tạo quốc gia; chuyển đổi số quốc gia; và nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Tại sự kiện, nhiều đại diện từ trường đại học, doanh nghiệp cũng đưa ra đề xuất nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển khoa học công nghệ và công nghệ chiến lược.
Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy kiến nghị cần sớm hoàn thiện cơ chế cấp kinh phí theo gói (block funding). Theo ông, cơ chế này chuyển từ tư duy “đánh giá, kiểm soát từng nội dung” sang giao nhiệm vụ dựa trên tiềm lực, uy tín và cam kết đầu ra của đơn vị nghiên cứu. Ông cũng đề xuất thí điểm cơ chế trong đợt giao dự toán ngân sách bổ sung năm 2026 và 2027.
Bên cạnh đó, ông kiến nghị các quỹ hỗ trợ khoa học và công nghệ quốc gia đẩy nhanh tiến độ phê duyệt và cấp kinh phí cho nhiệm vụ hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm sớm đưa các nghiên cứu công nghệ chiến lược ra thực tiễn.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch tập đoàn ThaiBinh Seed, đề xuất cơ chế Nhà nước đặt hàng công nghệ chiến lược đối với doanh nghiệp khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp. Ông cũng kiến nghị hình thành các quỹ đầu tư dài hạn cho công nghệ chiến lược, do đặc thù nghiên cứu giống cây trồng cần chu kỳ nhiều năm.
Theo ông, Nhà nước cũng cần cho phép doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới trong phạm vi và điều kiện nhất định với cơ chế linh hoạt hơn, nhằm tạo điều kiện triển khai công nghệ như AI, dữ liệu lớn, công nghệ gene hay nông nghiệp số. Bên cạnh đó, ông đề xuất thúc đẩy liên kết “bốn nhà”, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.
Theo Lưu Quý – Vnexpress
