Khi bằng đại học không còn đảm bảo mang lại công việc tốt, nhiều Gen Z học thêm nghề thợ điện, tận dụng làn sóng xây trung tâm dữ liệu AI.
Thời trung học, Nicholas Bowman nghĩ con đường tương lai của mình đã được vạch sẵn: vào đại học, nhận bằng, kiếm công việc ổn định và lương cao. Nhưng khi hạn nộp hồ sơ đến gần, anh bắt đầu hoài nghi. Con đường trước đó đồng nghĩa với việc dành bốn năm trên lớp, gánh khoản nợ học phí hàng chục nghìn USD mà vẫn không đảm bảo sẽ có công việc tốt trong thời đại AI bùng nổ.
Một người bạn gợi ý cho Bowman hướng đi khác: học nghề điện, hai buổi tối mỗi tuần. Sau khi tìm hiểu, anh quyết định nghe theo và kiếm được 42.000 USD trong năm đầu. Đến khi hoàn thành khóa học và trở thành thợ lành nghề vào hè năm nay, anh dự kiến kiếm khoảng 71.000 USD và làm việc cả ngày với cảm giác như chơi “những khối xếp hình Lego cho người lớn”.
Bowman là một phần trong làn sóng xem xét lại những công việc từng ít được giới trẻ quan tâm như thợ điện, thợ sửa điều hòa, ống nước và nhiều nghề lao động kỹ thuật khác. Nguyên nhân phần nào đến từ sự thay đổi văn hóa, như nhóm nghề này hiện ít bị định kiến hơn, xuất hiện trên TikTok nhiều hơn, xã hội thảo luận cởi mở hơn về nợ sinh viên và tiền lương.
“Gen Z thực sự đang đối mặt với hàng loạt thách thức. Mạng xã hội giúp họ hiểu rõ hơn về việc làm trong những lĩnh vực mới”, Jennifer Herrity, người theo dõi xu hướng nghề nghiệp tại nền tảng tuyển dụng Indeed, nói với Business Insider.
Một nguyên nhân khác là AI phát triển thần tốc khiến nhiều công việc văn phòng cấp thấp trở nên bấp bênh. Tháng trước, Amazon thông báo sa thải 16.000 nhân viên khối văn phòng, bên cạnh 14.000 người bị cho thôi việc mùa thu năm ngoái. Trên blog, công ty cho biết “AI và tác nhân tự động thay đổi cách thức làm việc”. Hồi tháng 1, Pinterest thông báo cắt giảm 15% lực lượng lao động, một phần lý do là “phân bổ lại nguồn lực cho các vị trí tập trung vào AI”.
Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đầu năm, Jensen Huang, CEO Nvidia, cho biết giai đoạn hiện tại rất tuyệt vời với thợ lành nghề vì sự bùng nổ AI tạo ra nhu cầu xây trung tâm dữ liệu rất lớn. Ông mô tả cơn sốt AI là “làn sóng xây dựng cơ sở hạ tầng lớn nhất lịch sử nhân loại và sẽ cần rất nhiều thợ sửa ống nước, thợ điện, thợ xây, công nhân thép”.
Larry Fink, CEO BlackRock, (trái) và Jensen Huang, CEO Nvidia, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) diễn ra ở Davos (Thụy Sĩ) tháng 1/2026. Ảnh: WEF/Nvidia
Trung tâm dữ liệu – những cơ sở rộng lớn chứa đầy máy chủ, thiết bị điện và thiết bị làm mát – không mới. Chúng xuất hiện khắp nơi từ đầu những năm 1990, cung cấp sức mạnh tính toán cho mọi thứ từ camera trên iPhone đến thị trường tài chính quốc tế. Nhưng vài năm qua, tốc độ và quy mô xây dựng tăng vọt trong cơn sốt AI. Công ty tư vấn McKinsey ước tính, đầu tư cho trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể đạt 6,7 nghìn tỷ USD vào năm 2030, tạo ra làn sóng xây dựng chưa từng có trong ngành.
McKinsey dự báo, năm 2023-2030, Mỹ cần thêm 130.000 thợ điện được đào tạo, 240.000 công nhân xây dựng và 150.000 giám sát viên xây dựng. “Tình trạng thiếu thợ điện khá nghiêm trọng và đây là rào cản hàng đầu với quá trình xây trung tâm dữ liệu”, Darrell West, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Đổi mới Công nghệ Brookings, nói với Fortune.
Nhu cầu bùng nổ về thợ điện trùng khớp với giai đoạn bất ổn với người lao động trẻ. Báo cáo tháng 7/2025 của Viện Burning Glass (Mỹ) cho thấy sau một năm, 52% sinh viên tốt nghiệp vào năm 2023 đang làm những công việc không yêu cầu bằng cấp. Theo Cục Thống kê Dân số Mỹ và Cục Thống kê Lao động Mỹ, tính đến tháng 11/2025, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm mới tốt nghiệp đại học (22-27 tuổi) là 5,6% – mức cao nhất trong hơn một thập kỷ, không tính thời kỳ Covid-19.
Trung tâm Dữ liệu Thực tế Kỹ thuật số tại Ashburn, Virginia, ngày 17/3/2025. Ảnh: Reuters
Quan niệm “đại học là con đường an toàn nhất để có cuộc sống ổn định” được cho là vẫn đúng, nhưng cục diện đang thay đổi. Trong cuộc khảo sát của công ty tư vấn Gallup (Mỹ) năm 2023, 36% người tham gia có niềm tin lớn vào hệ thống giáo dục đại học, giảm đáng kể so với mức 57% năm 2015. Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew năm 2024 cũng cho thấy chỉ 22% người trưởng thành cho rằng đại học đáng giá nếu sinh viên phải vay học phí.
Bốn năm qua, số lượng học viên tham gia chương trình kỹ thuật điện tại các cơ sở của Viện Kỹ thuật Midwest ở Illinois và Missouri tăng 400%. Nhà sáng lập Brian Huff cho biết, đa số không phải vừa tốt nghiệp trung học mà khoảng 25-29 tuổi, tức họ từng thử các con đường khác và giờ tìm kiếm một công việc phù hợp hơn.
“Chưa bao giờ triển vọng nghề này lại tươi sáng như vậy”, Huff nhận xét.
Con đường phổ biến để trở thành thợ điện là học nghề, thường kéo dài 4-5 năm. Khác với sinh viên đại học, họ có thể kiếm tiền ngay khi hoàn thành các lớp học, thường diễn ra vào buổi tối hoặc theo từng đợt ngắn trong năm. Khi kết thúc, nhiều người đã có vài năm kinh nghiệm và gần như không nợ học phí. Thu nhập của họ có thể rất hấp dẫn, đặc biệt ở những nơi bùng nổ xây dựng trung tâm dữ liệu.
Thợ điện làm việc với hệ thống máy phát điện tại One Wilshire, một tòa nhà ở Los Angeles đã được chuyển đổi thành trung tâm dữ liệu. Ảnh: Fortune
Tuy nhiên, nghề thợ điện không dành cho tất cả. Công việc đòi hỏi thể lực tốt, phải đứng nhiều giờ liền. Họ có lúc làm việc trong nhà, nhưng đôi khi cần lội xuống mương bùn để kéo cáp. Họ cũng thường xuyên làm thêm giờ do tiến độ xây dựng gấp gáp và phải di chuyển theo địa điểm dự án, thậm chí xa nhà nhiều ngày.
Nghề thợ điện cũng không phải luôn ổn định. Các trung tâm dữ liệu cần nhiều lao động trong giai đoạn xây dựng, nhưng khi hoàn thiện và đi vào vận hành, số lượng công nhân giảm đáng kể. Người lao động phải tìm kiếm dự án khác, chấp nhận có những giai đoạn thất nghiệp.
Với Bowman, sự đánh đổi rất rõ ràng. Anh thường làm việc trong môi trường bụi bẩn, làm ngoài giờ, các dự án cũng không liên tục. Nhưng bù lại, anh có thu nhập tốt, kỹ năng được săn đón và công việc chưa thể tự động hóa.
“May mắn là AI vẫn chưa tìm ra cách tự vặn cờ lê”, Bowman chia sẻ.
Theo Thu Thảo – Vnexpress
