Khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang nổi lên như những động lực chính trong mô hình tăng trưởng mới của Thành phố Hồ Chí Minh.
Ông Lâm Đình Thắng (thứ tư từ phải sang), Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, tại lễ ra mắt Trung tâm Trao đổi Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: SGGP)
Thành phố đang từng bước định lượng năng lực đổi mới và chuyển đổi số thông qua các chỉ số cụ thể, sử dụng chúng làm chuẩn mực để đánh giá hiệu quả phát triển. Phóng viên báo Sài Gòn Giai Phong đã gặp gỡ và phỏng vấn ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố, về cách thành phố đo lường và thúc đẩy những động lực này.
Ông Lâm Đình Thắng cho biết, đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được thể hiện rõ ràng qua các chỉ số cụ thể. Đóng góp của năng suất tổng yếu tố (TFP) vào GRDP của TP. Hồ Chí Minh đạt 54,28%, trong đó khoa học công nghệ chiếm tới 74% tăng trưởng TFP. Điều này cho thấy nền kinh tế thành phố đang chuyển dịch mạnh mẽ từ phát triển dựa vào lao động sang sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực dựa trên tri thức.
Thành phố đã triển khai hơn 1.000 camera trí tuệ nhân tạo (AI) tại 216 giao lộ, giúp tăng tốc độ lưu thông trung bình từ 10% đến 15%. Đường dây nóng 1022 và hệ thống SOS đã giảm thời gian xử lý các báo cáo phản hồi của người dân từ 10 phút xuống chỉ còn 1-2 phút.
Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, hơn 99% bệnh viện đã triển khai hồ sơ y tế điện tử, với hơn 3,1 triệu hồ sơ sức khỏe được tích hợp vào các nền tảng kỹ thuật số. Lĩnh vực giáo dục đã đạt tỷ lệ chuyển đổi số 100% trên toàn bộ các cơ sở giáo dục. Trong quản lý hành chính công, tỷ lệ xử lý đúng hạn đối với các đơn đăng ký trực tuyến vượt quá 95%, trong khi tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến vượt quá 70%.
Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cản trở việc phát huy tối đa tiềm năng của khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Các quy định về chuẩn mực tài trợ nghiên cứu vẫn mang tính hành chính quá mức và chưa phù hợp với đặc điểm rủi ro cao vốn có của nghiên cứu khoa học. Tốc độ thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ các trường đại học sang doanh nghiệp vẫn chưa đạt được kỳ vọng. Trong khi đó, những nỗ lực nhằm chuẩn hóa, làm sạch và đảm bảo khả năng tương tác dữ liệu giữa chính quyền trung ương và địa phương vẫn còn chậm và đang trong quá trình hoàn thiện.
Để loại bỏ những vướng mắc và hiện thực hóa mục tiêu đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm hàng đầu khu vực về phát triển kinh tế, khoa học và công nghệ, thành phố cần những phương pháp tiếp cận đột phá.
Thứ nhất, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tư vấn về việc phát triển các khung pháp lý tiên tiến nhằm khuyến khích nghiên cứu khoa học và chấp nhận những rủi ro vốn có trong các hoạt động nghiên cứu; thúc đẩy việc thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm; và triển khai các mô hình thử nghiệm pháp lý (regulatory sandbox) cho các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và năng lượng xanh.
Ngoài ra, thành phố đang đẩy nhanh sự liên kết “ba trụ cột” giữa Nhà nước, giới học thuật và doanh nghiệp. Nhà nước đóng vai trò chủ đạo bằng cách đưa ra các giải pháp cho những thách thức lớn của đô thị như tắc nghẽn giao thông, lũ lụt, ô nhiễm và biến đổi khí hậu; các viện nghiên cứu và trường đại học tập trung vào phát triển công nghệ, trong khi các doanh nghiệp đảm nhận vai trò thương mại hóa sản phẩm.
Một trụ cột quan trọng khác là việc phát triển mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo đạt tiêu chuẩn quốc tế. Sáng kiến này đang được từng bước hiện thực hóa, với mục tiêu hình thành một hệ thống các trung tâm đa dạng, đóng vai trò là cơ sở hạ tầng chiến lược cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố.
Điều này đóng vai trò là nguyên tắc chỉ đạo hành động, đòi hỏi lĩnh vực này phải vượt ra khỏi “tháp ngà” của nghiên cứu để giải quyết những thách thức thực tiễn của thành phố.
Đầu tiên là “suy nghĩ thấu đáo và hành động quyết đoán”. Lĩnh vực này sẽ chuyển từ việc phân bổ ngân sách rời rạc sang cơ chế dựa trên nhu cầu, dựa trên các nhiệm vụ được giao và nguồn tài trợ dựa trên kết quả, phù hợp với nhu cầu kinh doanh và các ưu tiên phát triển của thành phố. Mỗi dự án nghiên cứu, sau khi được chấp nhận, phải có mục tiêu ứng dụng được xác định rõ ràng.
Thứ hai là “đo lường một cách thực chất”. Tất cả các hoạt động khoa học và công nghệ, đổi mới và chuyển đổi số sẽ được định lượng thông qua các chỉ số cụ thể, chẳng hạn như tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, số lượng các công ty khởi nghiệp huy động vốn thành công và mức độ hài lòng của công chúng đối với các dịch vụ công trực tuyến. Dữ liệu sẽ đóng vai trò là thước đo khách quan nhất để đánh giá hiệu quả.
Thứ ba là “đảm bảo trách nhiệm giải trình”. Ngành này sẽ đề xuất thành phố đưa ra các cơ chế để bảo vệ các quan chức sẵn sàng suy nghĩ táo bạo, hành động chủ động và chịu trách nhiệm trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Đồng thời, trách nhiệm giải trình của người đứng đầu các cơ quan sẽ được xác định rõ ràng, đặc biệt là liên quan đến sự chậm trễ trong việc giải ngân kinh phí khoa học và công nghệ hoặc triển khai các dự án cơ sở hạ tầng kỹ thuật số.
Thành phố đã tích cực triển khai một loạt các sáng kiến cụ thể, bao gồm thí điểm dịch vụ giao hàng bằng UAV tại Khu Công nghệ cao Sài Gòn, khai trương tuyến vận tải UAV giữa Cần Giờ và Vũng Tàu, thu hút dự án trung tâm dữ liệu siêu quy mô AI trị giá 2,1 tỷ USD, và công bố phát triển Khu đô thị khoa học và công nghệ phía Bắc Thành phố Hồ Chí Minh, cùng với các chính sách mới về thương mại hóa.
Theo Quang Huy – Sài Gòn Giải Phóng
